Οφείλω να ομολογήσω αρχικώς, πως δεν αναμένω από καμία κινηματογραφική παραγωγή του Χόλιγουντ να εστιάζει με την σοβαρότητα που αρμόζει σε οποιοδήποτε έργο της αρχαίας ελληνικής γραμματείας. Είναι τόσο τεράστια η απόσταση ποιότητας αλλά κυρίως η απόσταση της αντίληψης περί ποιότητας μεταξύ των αρχαίων Ελλήνων συγγραφέων-ποιητών-θεατρικών με τους σύγχρονους σεναριογράφους-σκηνοθέτες του Χόλιγουντ, που δεν τίθεται ούτε η ελάχιστη προσδοκία μιας ταύτισης μεταξύ των δύο αυτών τόσο διαφορετικών κόσμων.
Θα ήθελα όμως να καταθέσω την άποψή μου, για την ταινία του σκηνοθέτη Nolan 2026, Odyssey που ξεκίνησε να προβάλλεται αυτές τις ημέρες στους κινηματογράφους.
Δεν θα κάνω spoiler της ταινίας, για να εστιάσω στο πόσο διαφοροποιημένη προσέγγιση κάνει ο διάσημος σκηνοθέτης στην ουσία του έργου σε σχέση με την κεντρική προσέγγιση του Ομήρου (η Νόστος του Οδυσσέα). Όποιος θέλει, ας δει την ταινία ή ας διαβάσει τις κριτικές του.
Επισημαίνω απλά, για την καταγραφή της ιστορίας, πως η προσέγγιση του Nolan μοιάζει περισσότερο σε μια Ωδή στους Αμερικάνους στρατιώτες που επιστρέφουν από τους πολέμους των ΗΠΑ και τις τραυματικές εμπειρίες που κουβαλάνε μαζί τους, παρά με το κεντρικό θέμα της Οδύσσειας που είναι η Νόστος της Πατρίδας.
Θα ήθελα όμως, να εστιάσω και να σχολιάσω μια κακοπροαίρετη κριτική που άσκησε η ηθοποιός Lupita Nyong’o η οποία υποδύεται την Ωραία Ελένη της Σπάρτης.
Για την συγκεκριμένη, όλο το προηγούμενο διάστημα, κυριάρχησε μια άσκοπη διαμάχη για το κατά πόσο δικαιούται να υποδυθεί την Ελένη, όντας η ίδια αφρικάνικης καταγωγής και κατά πόσο αυτή η επιλογή σέβεται τον Όμηρο και τον ελληνικό πολιτισμό. Για εμένα προσωπικά, αυτή η ‘’διαμάχη’’ ήταν άσκοπη και άνευ ουσίας και δεν θέλησα ποτέ να σχολιάσω ή να συμμετέχω σε αυτή την συζήτηση. Οι Έλληνες γέννησαν το θέατρο, και τα πρώτα χρόνια, τους ρόλους των γυναικών τους ερμήνευαν άντρες. Ο οποιοσδήποτε μπορεί να υποδυθεί τον οποιοδήποτε και θα κριθεί από την ερμηνεία του.
Θα ήθελα όμως πολύ, να σχολιάσω την δήλωση της συγκεκριμένης ηθοποιού, όσο αφορά την ‘’παρατήρηση που θα έκανε στον Όμηρο, αν έβλεπαν μαζί την ταινία’’.
Σε τηλεοπτική συνέντευξη στα πλαίσια της προώθησης της ταινίας, η συγκεκριμένη ηθοποιός ρωτήθηκε ‘’τι θα έλεγες στον Όμηρο, αν βλέπατε μαζί την ταινία’’.
Η απάντηση της ηθοποιού, προβλήθηκε έντονα και ενίσχυσε την ήδη έντονη διαμάχη περί του ρόλου της ως ‘’ωραίας Ελένης’’.
Η απάντηση ήταν (μέσες άκρες): θα τον ρωτούσα, πως αισθάνεται που ο ρόλος των γυναικών στην ταινία, είναι μεγαλύτερος από τον ρόλο που έδωσε αυτός σε γυναίκες στο έργο του’’.
Η ακριβής δήλωση υπάρχει εδώ.
Η δήλωση σήκωσε μια θύελλα αντιδράσεων, τόσο υποστηριχτών της όσο και επικριτών της. Οι μεν, ζητωκραύγαζαν φωνασκώντας πως ‘’έβαλε στην θέση του έναν φαλλοκράτη αρχαίο’’, ενώ οι δε τσίριζαν αλαλάζοντας πως ‘’δεν έχει το δικαίωμα να κρίνει αυτή τον Όμηρο’’.
Τονίζω, πως ίσως πιο τρανταχτό επιχείρημα για το κατά πόσο έχει δικαίωμα να κρίνει τον Όμηρο, θα ήταν περισσότερο το ότι, σύμφωνα με δική της δήλωση ξανά, η ίδια δεν γνώριζε ούτε είχε ακουστά τον Όμηρο και την Οδύσσεια, πριν πάρει τον ρόλο στην ταινία (η δήλωση αυτή, έγινε σε συνάντευξη της ηθοποιού στο περιοδικό Elle στο τεύχος Μάιος2026 στα πλαίσια της προώθησης της ταινίας), κάτι που κάνει τρομερή εντύπωση όταν διαβάζοντας το βιογραφικό της, μαθαίνουμε πως είναι απόφοιτη του Yale.
Αλλά σε κάθε περίπτωση, ξεπερνώντας το αν έχει ή δεν έχει δικαίωμα να κατακρίνει τον Όμηρο, οφείλουμε να διευκρινίσουμε κατά πόσο ευσταθεί πραγματικά η κατηγορία της προς τον ρόλο των γυναικών στην Οδύσσεια.
Για όσους όχι απλά γνωρίζουμε την Οδύσσεια, αλλά έχουμε διαβάσει το Ομηρικό Έπος, αυτή η δήλωση μας έκανε τρομερή εντύπωση, κυρίως διότι δείχνει την ξεκάθαρη άγνοια της συγκεκριμένης ηθοποιού για το ίδιο το αρχαίο Έπος.
Ποιος άνθρωπος που έχει διαβάσει την Οδύσσεια, θα μπορούσε να κάνει μια τέτοια δήλωση;
Όποιος έχει διαβάσει την Οδύσσεια, αναγνωρίζει πως οι ρόλοι της Γυναίκας (ως φύλο) στο έργο, είναι πολλοί, μεγάλοι, σπουδαίοι και σημαντικοί και όσο αφορά την πλοκή και όσο αφορά την εξέλιξη της ιστορίας.
Ποιος είναι ο ‘’θεός’’ που πρωταγωνιστεί στο έργο, που εμφανίζεται περισσότερες φορές και προστατεύει όχι μόνο τον Οδυσσέα αλλά και τον γιό του, Τηλέμαχο; Η θεά Αθηνά.
Ποιος είναι ο μεγαλύτερος ‘’εχθρός’’ του Οδυσσέα στην επιστροφή του; Η Καλυψώ, η οποία από τα 10 χρόνια επιστροφής, τον κρατά παρά την θέλησή του τα επτά (7).
Ποιος είναι ο μεγαλύτερος σύμμαχος του Οδυσσέα στην επιστροφή του; Η Βασίλισσα και η Βασιλοπούλα των Φαιάκων, η Αρήτη και η Ναυσικά.
Ποιος είναι ο πιο πιστός υπηρέτης του Οδυσσέα, αυτός που πρώτος από όλους τον γνώρισε; Η Ευρύκλεια.
Και φυσικά, μην λησμονούμε την Πηνελόπη, την Κίρκη, τις Σειρήνες, αλλά και τις υπόλοιπες γυναικείες υπάρξεις του έργου.
Όταν έχεις διαβάσει την Οδύσσεια, και γνωρίζεις το πόσο σημαντικό ρόλο παίζουν οι Γυναίκες (ως φύλο) στο έργο αλλά και στην πλοκή της ιστορίας, σου κάνει τρομερή εντύπωση μια τέτοια δήλωση όπως αυτή της κυρίας Lupita Nyong’o.
Αντιλαμβάνεσαι δε, το πόσο άκυρη και άστοχη είναι αυτή η δήλωση, εφόσον δεις την ταινία και διαπιστώσεις πως σημαντικοί γυναικείοι ρόλοι του Έργου, απουσιάζουν παντελώς από το σενάριο του Nolan.
Για παράδειγμα, απουσιάζει παντελώς από την ταινία η Ναυσικά και η Αρήτη.
Ενώ ο Όμηρος, δίνει στις συγκεκριμένες δύο γυναίκες έναν σπουδαίο ρόλο, ο Nolan επιλέγει να την εξαφανίσει από το σενάριό του.
Τρεις σημαντικές ραψωδίες, από τις 24 συνολικά ραψωδίες της Οδύσσειας, αφιερώνει ο Όμηρος στις συγκεκριμένες δύο Γυναίκες, την Ναυσικά και την Αρήτη, και μέσω αυτών, παρουσιάζει μια προσέγγιση περί της ‘’Φιλοξενίας’’ που πιθανών να ήταν και ο λόγος που το χολιγουντιανό σενάριο θα ήθελε να θάψει στο έρεβος αυτό το σημείο, κάθε αναφορά σε αυτό το σημείο.
Στις ραψωδίες Ζ, Η και Θ, ο Οδυσσέας φτάνει στο νησί των Φαιάκων, συναντά την Ναυσικά (κόρη της Αρήτης και του Αλκίνοου, βασιλικού ζεύγους του τόπου) και προσκαλείται από την νεαρή βασιλοπούλα στο παλάτι. Στον δρόμο, ο Οδυσσέας ρωτά την Ναυσικά να τον πληροφορήσει για τα Έθιμα των κατοίκων της χώρας, διότι δεν θέλει ως ‘’ξένος’’ να κάνει κάτι άθελά του που δεν θα συνάδει με την Ηθική και τα Ήθη των ντόπιων – πόσο επίκαιρο σε μια εποχή που η έξαρση της αθρόας εισόδου μεταναστών διαφορετικών πολιτισμικών Ηθών στις δυτικές κοινωνίες, αρχίζουν και γκρεμίζουν τα θεμέλια των τοπικών κοινωνιών όσο αφορά τους θεσμούς της Φιλοξενίας, τη Μετανάστευσης και της Συμβίωσης.
Η Ναυσικά, ενημερώνει στην συνέχεια του Έπους τον Οδυσσέα, πως στον τόπο τους, η παράδοση επιβάλει ο Οδυσσέας να δείξει πρώτα τον σεβασμό του στην Βασίλισσα και όχι στον Βασιλιά, κάτι που κάνει όντως ο Οδυσσέας και έτσι κερδίζει τον σεβασμό του βασιλικού ζεύγους αλλά και της βασιλικής αυλής.
Αυτούς τους δύο τόσο σημαντικούς όχι μόνο για την εξέλιξη της ιστορίας ρόλους, αλλά κυρίως για την ουσία του έργου και τα μηνύματα που ο Όμηρος θέλησε να περάσει μέσω του έργο του στους θεατές, ο σκηνοθέτης-σεναριογράφος Nolan εξαφάνισε παντελώς από το έργο του.
Και είναι απορίας άξιο, πως η ηθοποιός κυρία Lupita Nyong’o, έκανε μια τέτοια δήλωση – κριτική για το Ομηρικό Έπος, την ώρα που ο χολιγουντιανός σκηνοθέτης-σεναριογράφος επιλέγει ο ίδιος να περιορίσει τον ‘’γυναικείο παράγοντα’’ στην ταινία του.
Στην κυρία Lupita Nyong’o θα συνιστούσa να διαβάσει την Οδύσσεια του Ομήρου.
ένα έργο που επικεντρώνεται ακριβώς στην παρουσίαση της Οδύσσειας μέσω των γυναικών που πρωταγωνιστούν σε αυτό.
Θα ρωτούσα επίσης σε όσους βρήκαν ‘’χαριτωμένη’’ ή ‘’έξυπνη’’
ή ‘’φεμινιστική’’ την δήλωση της για τον ρόλο των γυναικών στο έργο του Ομήρου,
να μου απαντήσουν στα εξής:
1. Υπάρχει κάποιο άλλο έργο, στον πανανθρώπινο πολιτισμό, εκείνης της εποχής ή
έστω λίγο νεότερης της Οδύσσειας του Ομήρου, που να έχει όχι απλά μεγαλύτερο
αλλά έστω ίδιο χρόνο συμμετοχής γυναικείων ρόλων στην πλοκή του, όσο η
Οδύσσεια;
2. Πως κρίνουν την κατά επιλογή του σεναριογράφου-σκηνοθέτη απουσία από την πλοκή της ταινίας, των ρόλων της Ναυσικάς και της Αρήτης; Σχετίζεται ή όχι η απουσία αυτή από την ξεκάθαρη αναφορά στην ‘’Φιλοξενία’’ και στο τι ακριβώς υποχρεώσεις γεννά η φιλοξενία ενός ξένου σε έναν διαφορετικό τόπο, όσο αφορά τον σεβασμό στα Ήθη και Έθιμα του τόπου από τον ξένο φιλοξενούμενο;
3. Είναι λογικό ένα Πανεπιστήμιο όπως το Yale να μην κάνει στους σπουδαστές του ούτε μια απλή αναφορά στην ύπαρξη του Ομήρου και των έργων του (Ιλιάδα και Οδύσσεια);
Την ταινία δεν την προτείνω. Για πολλούς λόγους. Όπως δεν είχα προτείνει την ‘’Τροία’’ με τον Μπραντ Πιτ, ή τους ‘’300’’ (παρουσίασαν τον Βασιλιά των βασιλέων Ξέρξη ως Drug Queen).
Θεωρώ πως την επόμενη χρονιά, η ταινία αυτή θα ξεχαστεί και δεν θα ασχολείται κανένας πλέον μαζί της.
Αλλά ήθελα να γράψω το παραπάνω κείμενο, διότι θεωρώ πως η κυρία Lupita Nyong’o έπεσε σε ένα ατόπημα που θα την κυνηγά για χρόνια, και μόνο αν βγει και ζητήσει δημόσια συγγνώμη θα μπορέσει να το ξεπεράσει και να συνεχίσει την καριέρα της.
Θα ήθελα επίσης να τονίσω, πως βάση της δική μου αντίληψης, ο διάσημος σκηνοθέτης κ. Nonal, δεν επεδίωξε να γυρίσει μια ταινία αφιερωμένη στην Ομηρική ‘’Οδύσσεια’’, αλλά περισσότερο επιδίωξε να φτιάξει μια ταινία ωδή στους Αμερικάνους στρατιώτες που επιστρέφουν στις ΗΠΑ από τους πολέμους κουβαλώντας μαζί τους τα ψυχολογικά τους προβλήματα.
Η Οδύσσεια του Ομήρου, επικεντρώνεται στην Νόστο της Πατρίδος, την επιθυμία να επιστρέψεις στην πατρίδα σου.
Η Οδύσσεια του Nolan επικεντρώνεται στα ψυχολογικά που κουβαλάει ένας στρατιώτης από τις θηριωδίες που διέπραξε στον πόλεμο.
Ο τίτλος ‘’Οδύσσεια’’ είναι μεταφορικός. Η σκηνή της Καλυψώ, που δίνει ψυχοφάρμακα στον Οδυσσέα για να ‘’ξεχάσει τις φρικτές αναμνήσεις’’ είναι ξεκάθαρη αλληγορία.
Το κείμενο αυτό, πρώτη φορά σε αυτό το Blog, το μεταφράζω στα αγγλικά, σε περίπτωση που κάποιος μη Έλλην θελήσει να τα διαβάσει.
English text:
I
must confess from the very beginning that I have no expectation that any
Hollywood movie production would treat any work of ancient Greek literature
with the seriousness it deserves. The chasm in quality, but above all the chasm
in the very conception of quality, between the ancient Greek writers/poets/dramatists
on the one hand, and contemporary Hollywood screenwriters and directors on the
other, is so big, that not even the faintest hope of any convergence between
these two vastly disparate worlds can be reasonably entertained.
Nevertheless, I would like to offer my perspective on director Nolan's 2026 film Odyssey, which began its theatrical run these past few days.
I shall avoid revealing any spoilers, in order to focus instead on just how markedly different the famous director's approach is to the very essence of Homer's own treatment - Odysseus's nostos (or homecoming). Those who wish may watch the film or consult its reviews.
I will simply note, for the history of this ‘’review’’ , that Nolan's approach reads far more like an ode to American soldiers returning from US wars and the traumatic experiences they carry back with them, than it does to the central theme of the Odyssey, namely the nostos for homeland (desire to return to your homeland).
I would like, however, to focus on and comment upon a particularly ill-intentioned piece of criticism levelled by the actress Lupita Nyong'o, who portrays Helen of Sparta.
Concerning this actress, for some time prior, a futile controversy dominated the discourse over whether she, being of African descent, is entitled to play Helen of Sparta, and whether this casting choice shows due respect to Homer and to Greek culture. For my part, this "controversy" struck me as utterly pointless and devoid of substance, and I never had any desire to comment on or participate in that discussion. The Greeks gave birth to Τheatre, and in its earliest years, the roles of women were performed by men. Any actor may play any role, and will ultimately be judged solely on the quality of their performance.
What I would like very much to comment upon, however, is the statement made by this particular actress regarding "the observation she would make to Homer, if they were to watch the film together."
During a television interview conducted as part of the film's promotional campaign, the actress was asked: "What would you say to Homer, if you were to watch the film together?"
Her response was widely broadcast and served only to intensify the already heated controversy surrounding her role as "Helen of Sparta"
Her answer was, in essence: she would ask him how he feels about the fact that the screen time of women roles in the film is greater than the ‘’story time’’ that he gave to women role on his work, the Odyssey.
The exact wording of her statement is available here.
This statement provoked a storm of reactions, both from her supporters and her detractors. The firsts cheered vociferously, proclaiming that she had "put an ancient misogynist in his place," while the seconds shrieked in outrage that "she has no right to pass judgement on Homer."
I should emphasise that perhaps the most compelling argument regarding whether she has any right to judge Homer would actually be that, according to yet another statement of her own, she had no knowledge whatsoever of Homer or the Odyssey before being cast in the film—she had never even heard of them (this statement took place in a article of Elle magazine article on May 2026). This is something very disappointed, when you read at her CV and discovers that she is a graduate of famous Yale….
In any case, however, and setting aside the question of whether she does or does not have the right to criticize Homer, we are obliged to determine whether her accusation concerning the role of women in the Odyssey actually holds any validity whatsoever.
For those of us who do not just ‘’have hear about the Odyssey’’ but have actually read the Home’s Epic Story, this statement came as a profound shock, chiefly because it lays bare this particular actress's blatant ignorance of the ancient Epic itself.
What person who has actually read the Odyssey could possibly make such a statement?
Everyone who has read the Odyssey will readily recognize that the roles of Woman—as a gender—within the Homer's Story in Odyssey, are numerous, substantial, magnificent and pivotal, both in terms of the plot and in terms of the story's development.
Who is the "God" that assumes a leading role in the epic, appearing more frequently than any other Gods, and protecting not only Odysseus but also his son Telemachus? The goddess Athena.
Who is Odysseus's greatest "adversary" in his homeward journey? Calypso, who, out of the ten years of his return, detains him against his will for seven of them.
Who is Odysseus's greatest ally in his return? The Queen and the Princess of the Phaeacians, Arete and Nausica.
Who is Odysseus's most faithful servant, the very first to recognize him upon his return? The woman Eurycleia.
And of course, let us not forget Penelope, Circe, Anticlea, and all the other female figures who starting at the Homer’s Story.
When someone has read the Odyssey and is aware of just how significant a role of Women—as a gender—play both within the work itself and within the narrative arc of the story, a statement such as that made by Ms Lupita Nyong'o strikes one as utterly bewildering.
Everyone could realises just how irrelevant and misplaced this statement truly is, when he watches the film and observes that significant female roles from the Epic are entirely absent from Nolan's screenplay.
For example, Nausica and Arete are completely absent from the film.
Whereas Homer grants these two women a role of considerable importance, Nolan chooses to erase them entirely from his screenplay.
Three entire rhapsodies—out of the twenty-four that comprise the Odyssey—Homer devotes to these two Women, Nausica and Arete, and through them he presents an exploration of the concept of "Philoxenia’’ (hospitality for immigrants) that may very well be the very reason why the Hollywood screenplay would have wished to bury any reference to this theme in the depths of oblivion.
In rhapsodies Z, H and Θ, Odysseus arrives at the island of the Phaeacians, encounters Nausica—daughter of Arete and Alcinous, the royal couple of the land—and is invited by the young princess to the palace. Along the way, Odysseus asks Nausica to inform him of the Customs observed by the inhabitants of the country, for as a "immigrant" he does not wish unwittingly to commit any act that would not accord with the Ethics and Morality of the local people—how topical theme in an era when the surge of mass immigration of peoples bearing different cultural Morality into Western societies is beginning to undermine the very foundations of local communities with respect to the institutions of Hospitality, Immigration and Coexistence.
Nausica subsequently informs Odysseus, within the course of the Epic, that in their land tradition requires that Odysseus first show his respect to the Queen and not to the King—which Odysseus indeed does, thereby earning the esteem of the royal couple and of the royal court. How topical theme, in an era that immigrants from Islamic societies show no respect to women in western countries, and the Woke Culture force us to ‘’respect their religion and their culure....’'
These two roles, so significant not only for the progression of the narrative but above all for the essence of the Story and the messages that Homer wanted to promote to his audience—these roles director-screenwriter Nolan has entirely erased from his film.
And it is a matter of considerable astonishment that the actress Ms Lupita Nyong'o should have made such a statement—a criticism directed at the Homeric Epic—precisely at the moment when the Hollywood famous director-screenwriter himself has chosen to curtail the "female presence" in his own film.
To Ms Lupita Nyong'o, I would recommend to read Homer's Odyssey.
I would also ask those who found her statement "charming," or "clever," or "feminist" in its assessment of the role of women in Homer's work, to answer me the following:
1. Is there any other work in the entirety of human culture, from that era or even from a period slightly later than Homer's Odyssey, that features not merely a greater but even an equal degree of participation by female roles in its narrative as does the Odyssey?
2. How do they assess the deliberate omission, on the part of the screenwriter-director, from the film's narrative of the roles of Nausica and Arete? Is this omission related, or not, to the explicit treatment of "Philoxenia’’ - Hospitality to immigrants and to the precise obligations that the hospitality of a foreigner in a foreign land entails, with respect to the respect owed by the foreign guest to the Mores and Customs of the host country?
3. Is it reasonable for a university such as Yale not to afford its students even the most cursory reference to the existence of Homer and his works—the Iliad and the Odyssey?
I do not recommend the film. For many reasons. Just as I did not recommend Troy with Brad Pitt, or *300* (they present King of Kings Xerxes as a Drug Queen).
I believe that by this time next year, this film will have been forgotten, and no one will any longer be concerning themselves with it.
But I wanted to write the above text, because I believe that Ms Lupita Nyong'o has committed a misstep that will haunt her for years to come, and only if she comes forward and issues a public apology will she be able to move past it and continue her career.
I would also like to emphasise that, in my pont view, the famous director Mr Nolan did not set out to make a film dedicated to Homer's Odyssey; rather, he sought to create a film that serves as an ode to American soldiers returning to the United States from wars, carrying with them their psychological problems. Homer's Odyssey is centre upon the nostos to one's homeland—the longing to return to homeland. Nolan's Odyssey, by contrast, is centre upon the psychological trauma that a soldier carries with him from the atrocities he committed in war. The title "Odyssey" is employed metaphorically. The scene with Calypso, in which she administers psychiatric medication to Odysseus in order to make him "forget his horrific memories," is a clear allegory.
This text—for the first time on this Blog—I am translating into English, in case any non-Greek reader should wish to read it.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου